Ba cách tách đồng khỏi dây điện bằng kìm, dao và máy tuốt; loại dây nào đáng bóc, vì sao không nên đốt, lõi đồng bị đen có sao không và cách nhận biết dây nhôm mạ đồng.

Có ba cách tách đồng ra khỏi dây điện thường dùng: tuốt bằng kìm, xẻ dọc vỏ bằng dao, và dùng máy tuốt dây. Cách nào hợp thì tuỳ loại dây và số lượng — còn một cách rất phổ biến mà không nên làm là đốt. Bài này nói rõ từng cách, khi nào tự bóc có lời, và khi nào cứ để nguyên dây mà bán thì hơn.

Trước khi bóc: tính xem có đáng không

Dây còn vỏ và đồng đã bóc sạch là hai nhóm giá khác nhau. Nhưng chênh lệch đó có đáng công hay không phụ thuộc tỷ lệ đồng trong dây:

Loại dây	Tỷ lệ đồng	Có nên tự bóc?
Cáp động lực, cáp ba pha, cáp ngầm tiết diện lớn	Cao	Đáng — lõi to, xẻ vỏ nhanh, được nhiều đồng
Dây điện dân dụng 1,5 – 6 mm²	Trung bình	Đáng nếu có máy tuốt; tuốt tay thì chậm
Dây tín hiệu, dây mạng, dây loa, dây điện thoại	Thấp	Thường không — lõi mảnh, bóc mất cả ngày được vài ký
Dây nhiều sợi rất mảnh (dây sạc, dây thiết bị)	Thấp	Không — bán nguyên dây

Nguyên tắc đơn giản: lõi càng to, bóc càng có lời. Dây mảnh cứ bán nguyên, bên thu mua có máy băm tách hạt đồng làm nhanh hơn và sạch hơn bóc tay. Giá tham khảo hai nhóm xem ở đồng cáp loại 1 và thu mua dây điện cũ.

Cách tách đồng ra khỏi dây điện bằng dụng cụ tay

1. Kìm tuốt dây — cho dây nhỏ, số lượng ít

Kìm tuốt có các lỗ theo cỡ dây. Chọn đúng lỗ, kẹp, xoay nhẹ rồi kéo — vỏ tuột ra theo từng đoạn. Hợp với dây dân dụng tiết diện nhỏ, vài ký trở lại. Chọn lỗ nhỏ quá sẽ cứa đứt các sợi đồng, rơi vãi mất.

2. Dao rọc xẻ dọc — cho cáp tiết diện lớn

Với cáp to, cách nhanh nhất là xẻ một đường dọc theo chiều dài vỏ rồi bóc vỏ ra như bóc vỏ chuối, thay vì tuốt từng đoạn. Cố định đầu cáp (kẹp vào ê tô hoặc giẫm chân), đưa dao nghiêng, lưỡi hướng ra xa người, rọc nông vừa đủ đứt lớp vỏ ngoài. Cáp nhiều lõi thì sau lớp vỏ ngoài còn vỏ từng lõi, làm tương tự.

Đeo găng tay chống cắt. Tai nạn hay gặp nhất khi bóc cáp là dao trượt khỏi vỏ nhựa cứng.

3. Máy tuốt dây — cho số lượng vừa và lớn

Máy tuốt dây mini (quay tay hoặc chạy điện) có lưỡi dao chỉnh độ sâu và con lăn kéo dây qua. Cho dây vào, máy rạch vỏ theo chiều dài, người chỉ việc bóc. Với vài trăm ký dây trở lên, máy nhanh hơn làm tay nhiều lần. Chỉnh độ sâu lưỡi thử trên một đoạn ngắn trước để không cắt vào lõi.

Vì sao không nên đốt dây để lấy đồng

Đốt nhanh, không cần dụng cụ, nên nhiều người vẫn làm. Nhưng thiệt hại lớn hơn cái lợi:

Đồng mất giá. Lửa đống dây không đủ nóng để đồng chảy (đồng chảy ở 1.085°C) nhưng đủ để oxy hoá bề mặt. Đồng ra màu đen xỉn, giòn, lẫn tro — bị xếp vào nhóm đồng cháy, giá thấp hơn đồng bóc sạch. Xem thêm bảng nhiệt độ nóng chảy các kim loại.
Khói độc. Vỏ PVC cháy sinh khói chứa khí axit và các chất độc hại, ảnh hưởng trực tiếp người đứng đốt và cả khu dân cư xung quanh.
Vi phạm quy định môi trường. Đốt dây, đốt rác thải ngoài trời có thể bị xử phạt hành chính, và rất dễ bị hàng xóm phản ánh.
Hao hụt. Sợi đồng mảnh cháy thành vụn, rơi lẫn vào tro, mất trắng.

Lõi đồng dây điện bị đen có sao không?

Lõi đồng bị đen thường do oxy hoá: dây dùng lâu năm, ở chỗ ẩm, nóng, hoặc từng bị quá tải. Về mặt bán phế liệu, đó vẫn là đồng, nhưng:

Đen nhẹ, chỉ xỉn bề mặt: vẫn tính nhóm đồng dây bình thường hoặc lệch không nhiều.
Đen sậm, giòn, có vảy (thường do cháy chập hoặc bị đốt): xếp vào nhóm đồng cháy, như đồng loại 2.

Đừng đánh bóng hay ngâm axit cho sáng lại — tốn công, nguy hiểm, và bên thu mua vẫn nhìn ra.

Nhận biết lõi đồng thật, lõi nhôm, lõi nhôm mạ đồng

Không phải dây nào ruột màu vàng đỏ cũng là đồng. Trước khi mất công bóc, cạo thử một đầu lõi bằng dao:

Đồng thật: cạo vào vẫn đỏ đồng đều từ ngoài vào trong.
Nhôm mạ đồng (thường gọi dây CCA, gặp ở dây mạng, dây loa giá rẻ): lớp ngoài đỏ, cạo vào thấy ruột trắng bạc. Nhẹ hơn hẳn dây đồng cùng cỡ.
Đồng mạ thiếc: ngoài trắng bạc, cạo vào ruột đỏ. Vẫn là đồng, nhưng được tính khác đồng trần.
Lõi nhôm (cáp điện lực ngoài trời): trắng bạc hoàn toàn, nhẹ. Bán theo nhóm nhôm, không phải đồng.

Phân biệt kỹ hơn giữa các loại đồng xem cách phân biệt đồng đỏ và đồng vàng phế liệu.

An toàn khi tháo và bóc dây

Chỉ bóc dây đã tháo khỏi hệ thống điện. Dây tháo từ công trình, nhà cải tạo phải chắc đã cắt nguồn ở cầu dao tổng trước khi rút.
Không bóc dây từ trạm, cột điện, công trình mà mình không có quyền tháo — đó là tài sản của đơn vị khác.
Làm ở chỗ thoáng, gom vỏ nhựa lại một chỗ — vỏ PVC cũng bán được theo nhóm nhựa ở một số lô lớn.

Khi nào nên để nguyên dây mà bán

Nếu dây nhiều loại lẫn nhau, số lượng lớn mà không có máy, hoặc phần lớn là dây mảnh — để nguyên, phân loại sơ bộ theo cỡ (cáp to riêng, dây dân dụng riêng, dây tín hiệu riêng) rồi gọi bên thu mua. Tách nhóm như vậy đã giữ được phần lớn giá trị mà không tốn công bóc.

Phế Liệu Đại Cát thu mua cả dây nguyên vỏ lẫn đồng đã bóc, tận nơi tại TP.HCM và các tỉnh lân cận. Gửi ảnh qua Zalo 0919.955.898 để được ước lượng tỷ lệ đồng và khoảng giá trước khi hẹn cân.